25/10/2026
Głóg jednoszyjkowy (Crataegus monogyna)
Głóg dwuszyjkowy (Crataegus oxyacantha)
Nazwy ludowe i regionalne: babi mąka, ptoszi chleb, zajęcze gruszki, kolidupa, diobli gruszki, babicha, cierń biały, jaworek, cierń czarownic, pańskie mięso, majowe kwitnienie, drzewo czystości.
📜 Pierwsze wzmianki botaniczne o głogu pochodzą od Teofrasta z Eresos, nazywanego ojcem botaniki. W swoim fundamentalnym dziele Historia plantarum (Historia roślin) jako pierwszy opisał on ten krzew pod grecką nazwą krataigos.
Teofrast dał głogowi botaniczny opis, natomiast Pedanios Dioskurydes (I w. n.e.) dał mu pierwsze, prawdziwe zastosowanie medyczne. W swoim genialnym, pięciotomowym dziele "De Materia Medica" opisał on głóg pod nazwą pyrakantha (ognisty/owocowy cierń), a kuracje nim stosował na krwawe biegunki, czerwonkę oraz rany.
Pliniusz Starszy (I w. n.e.) z kolei uważał głóg za roślinę wybitnie wysuszającą i ściągającą.
🌀 Hildegarda z Bingen (1098-1179) uważała głóg za roślinę o charakterze chłodnym. Choć w jej pismach medycznych kluczowym lekiem na serce był akurat galgant oraz słynne wino pietruszkowe, owoce głogu zalecała przy bólach brzucha i jako środek czyszczący organizm, ułatwiający trawienie ciężkich potraw.
🦶 Paracelsus (1493-1541) jako jeden z pierwszych zauważył silne moczopędne i oczyszczające właściwości głogu. Według jego teorii, bolesne ataki podagry (czyli potworny ból stawów u podstawy palucha) oraz kamienie nerkowe były spowodowane odkładaniem się w ciele "tartaru" (toksycznych osadów). Przepisywał on pacjentom destylowaną wodę z kwiatów i owoców głogu, która miała dosłownie "rozpuszczać i wypłukiwać" te osady z organizmu. Co ciekawe, współczesna nauka potwierdza, że głóg działa łagodnie moczopędnie i wspiera usuwanie kwasu moczowego, więc intuicja Paracelsusa była niezwykle trafna!
🔥 Szymon Syreniusz (1540-1611) w swoim monumentalnym, liczącym ponad 1500 stron Zielniku z 1613 roku szczegółowo opisał rodzime zastosowanie głogu (zwanego wtedy m.in. głogowcem lub cierniem białym). zalecał go na biegunki, krwawe stolce, rany oraz kamienie nerkowe.
Pisał, że owoce głogu: „...twarde i rzadkie stolce czynią, a płynące zatrzymują”.
Polecał proszek z wysuszonych owoców pity z winem na uśmierzenie bólów w boku i kolki. Co ciekawe, zalecał też palenie gałązek głogu i przykładanie popiołu na rany, aby zapobiec tężcowi i gniciu ciała.
❤️ Prawdziwy przełom nastąpił dopiero pod koniec XIX wieku. Zielarze tacy jak ks. Sebastian Kneipp (twórca słynnej wodolecznictwa i ziołolecznictwa) oraz lekarze epoki wiktoriańskiej zauważyli, że pacjenci z obrzękami i dusznościami (co dziś nazywamy niewydolnością serca) reagują spektakularną poprawą po podaniu nalewki z kwiatów głogu. To wtedy głóg oficjalnie zyskał miano „chleba dla serca”.
🌳 W Polsce występuje kilka gatunków rosliny, najbardziej pospolite to głóg jednoszyjkowy i głóg dwuszyjkowy.
Rozróżnić można je po liściach i owocach. Liście głogu jednoszyjkowego są ciemnozielone z wierzchu, w kształcie wydłużonego spodu niebieskawozielone. Owoce kształtu jajowato podłużnego z odcieniem brązowym, o długości 6-10 mm, zawierają jedną pestkę.
Głóg dwuszyjkowy ma liście z wierzchu ciemnozielone i połyskujące, owoce jasnoczerwone, kuliste, zawierające dwie, czasem trzy pestki, są nieco większe niż u jednoszyjkowego i osiągają około 13 mm długości.
⚡️ W dawnej Polsce i na całych ziemiach słowiańskich głóg, ze względu na swoje ostre, twarde kolce, był uważany za jedną z najpotężniejszych roślin o charakterze apotropeicznym (odpędzającym zło, demony i nieszczęścia). Przypisywano mu ogromną moc magiczną, która miała chronić ludzi, domostwa i zwierzęta hodowlane.
Głóg zabezpieczał domostwo przed uderzeniami pioruna i huraganem, jak też oczyszczał dom z negatywnych energii.
💀 Krzew ten miał w sobie jeszcze jedną magiczną moc, odgradzał świat żywych od świata zmarłych. Dlatego też sadzono go przy grobach aby zbłąkane dusze nieboszczyków nie nękały żywych i nie zmieniały się w demony.
Szczególnie praktykowane było takie obsadzanie krzewami mogił samobójców i zbrodniarzy.
🧛♂️ W wierzeniach słowiańskich istniał głęboki lęk przed zmarłymi, którzy po śmierci mogli powrócić jako wampiry, upiory lub strzygi, głóg był głównym orężem w walce z nimi.
Choć popkultura spopularyzowała kołek osikowy, na ziemiach polskich (szczególnie w Małopolsce i na Podlasiu) uważało się, że serce domniemanego wampira należy przebić kołkiem z twardego drewna głogu.
Do trumien osób podejrzanych o to, że mogą wrócić po śmierci wkładano gałązki głogu. Czasem wciskano im ciernie głogu pod język lub w palce rąk, aby ból uniemożliwił im powstanie z grobu.
💎 Jego kolce miały chronić przed siłami nieczystymi, czarami, nieszczęściami i nieprzyjaznymi demonami, dlatego dbano o to, by znalazł się zawsze tam, gdzie było coś cennego, coś, czego trzeba było strzec, sadzono go na granicach posesji i używano do dekoracji rytualnych żerdzi w majowe święta.
🧙♀️ W Noc Kupały gospodarze maili obory gałązkami głogu, wierząc, że czarownice pokłują się o ciernie i uciekną.
Gospodynie przed ubijaniem masła nierzadko wyparzały naczynia naparem z liści i gałązek głogu, co miało odczynić ewentualne uroki „złego oka”.
🛶 Aby zapewnić sobie udany połów rybacy umieszczali głóg w specjalnych rytualnych woreczkach i zabierali ze sobą w połów.
👶 Gałazki głogu umieszczali również w kołyskach dzieci, by ochronić dzieci przed złym okiem oraz czarom, słabe, szczególnie podatne na choroby dzieci kąpano w wywarze z głogu.
💏 Używano głogu także w celu podniesienia płodności. Z tego powodu głóg był obecny podczas ceremonii weselnych, szczególnie odbywanych wiosną.
Zadziwiające jest również to, że liście głogu były także stosowane by zapewnić dziewictwo, wstrzemięźliwość seksualną oraz celibat. W tym celu liście rozrzucano po sypialnym pokoju lub też umieszczano je pod materacem osoby śpiącej.
🌾 Głóg pomagał także rolnikom przy roli, którzy sadzili je przy miedzach, by chroniły zboża przed szkodnikami. Na wiosennych obrzędach palono w ogniskach głogowe ciernie, zapewniając sobie w ten sposób udany plon.
🧚♀️ Wielu regionach istniał surowy zakaz bezmyślnego wycinania lub palenia starych krzewów głogu. Uważano, że w ich gęstych koronach mieszkają opiekuńcze duszki polne.
Istniało też przekonanie, że w głóg nigdy nie uderza piorun, dlatego podczas gwałtownych burz pasterze i podróżni szukali schronienia właśnie pod tymi kolczastymi krzewami.
🧺 Surowcem jest kwiatostan, liść i owoc.
W fitoterapii najczęściej zbiera się całe kwiatostany wraz z kilkoma najbliższymi liśćmi. Są one bardzo wrażliwe na ciepło. Optymalna temperatura suszenia od 25°C do maksymalnie 35-40°C
Owoce zrywa się jesienią, gdy są dojrzałe. Aby dokładnie odparować z nich wodę i nie dopuścić do zepsucia, stosuje się suszenie etapowe. Temperatura początkowa to ok. 30°C. Temperatura końcowa do 50°C.
🔎 Liście zawierają kwas głogowy (krategusowy), flawony, flawonoidy, garbniki, cholinę i kumaryny.
Kwiaty w swym składzie chemicznym posiadają kwas kawowy, kwas chlorogenowy, hiperozyd, acetylocholinę, cholinę, trojmetyloaminę, cukrowce, puryny, olejek eteryczny, kumaryny i związki glikozydowe.
W owocach można znaleźć witaminę C, karoten, tiaminę, pektyny ), sole mineralne, zw. azotowe, flawonoidy, kw. jabłkowy, cukier inwertowy, kw. ursolowy, kw. oleinowy, kw. krateogolowy, kw. kawowy, sorbitol, adenozynę, guaninę, glikozydy, garbniki, sacharydy, fitochinony, ryboflawinę, niacynę, pirydoksynę i in. Spośród flawonoidów ważne są: hiperozyd, kwercetyna i witeksyna.
❤️ Przetwory z głogu tonizują i zwalniają czynność serca, rozszerzają naczynia wieńcowe (Uwaga w tym wypadku działają tylko wyciągi alkoholowe).
Obniżają ciśnienie krwi, uszczelniają i wzmacniają naczynia krwionośne oraz błony międzykomórkowe, zapobiegając w ten sposób powstawaniu wysięków. Ponadto regulują pracę nerek, działają uspokajająco, rozkurczowo i moczopędnie.
💊 Wskazane przy chorobach nadciśnienia, nadczynności tarczycy, częstoskurczu, nerwicy serca, nerwobólach, miażdżycy, chorobie wieńcowej, bezsenności, stresie, kołataniach serca, reumatyzmie, obrzękach i wysiękach, zaburzeniach metabolizmu, skąpomoczu, słabej odporności.
🫖 NAPAR
3 łyżki kwiatów, liści lub owoców zalać 500 ml. wrzącej wody, zaparzać pod przykryciem 20 minut. Pić 3-4 razy dziennie po 150-200 ml.
🥄 INTRAKT
0,5 szklanki świeżych liści i kwiatów lub owoców zalać 400 ml gorącej wódki. Wytrawiać 10 dni po czym przefiltrować.
Zażywać 3-4 razy dziennie po 10 ml
🍷 NALEWKA
0,5 szklanki suchych liści i kwiatów lub owoców zalać 400 ml wódki. Macerować 14 dni, po czym przefiltrować.
Zażywać 3-4 razy dziennie po 10 ml
Do 100 ml dowolnego wyciągu alkoholowego można wlać 100 ml miodu, wymieszać.
Zażywać 3-4 razy dziennie po 1-2 łyżki; dzieciom podawać 1-2 łyżeczki. Znakomity środek wzmacniający, przeciwmiażdżycowy i kardiotoniczny.
🥄 MIÓD GŁOGOWY
Suche owoce lub liście z kwiatami zmielić na drobniutki proszek. Na każdą łyżeczkę proszku dać 1 łyżkę miodu i 10 kropli alkoholu lub gliceryny, wymieszać. Zażywać 3-4 razy dziennie po 1 czubatej łyżeczce.
🍯 NALEWKA NA MIAŻDŻYCĘ
0,5 litra alkoholu 30-40% podgrzewamy ale nie za mocno. Zalewamy 100 g kwiatów głogu dodając 4 goździki. Odstawiamy na 2 tygodnie w ciemne miejsce. Filtrujemy i dosładzamy 3 łyżkami miodu. Zażywamy 1-2 razy dziennie po łyżce przez 3 miesiące.
🫚 TONIK MNICHA (nadciśnienie)
Kwiat i liście głogu, owoce głogu, korzeń łopianu, imbir, pyłek kwiatowy, wódka czysta 40%, sok z pokrzywy (może być mrożony).
W dużym słoju zmieszać po pół szklanki: kwiatów i liści głogu, owoców głogu, korzenia łopianu, drobno posiekany korzeń imbiru i łyżkę pyłku kwiatowego.
Całość zalać 750 ml wódki, zakręcić i odstawić na 2 tygodnie.
Kiedy ziołowa nalewka jest gotowa, należy ją przefiltrować i wlać do niej 200 ml soku z pokrzywy i dobrze wymieszać. Gotowy tonik przelać do szklanej butelki z ciemnego szkła i przechowywać ciemnym miejscu.
Codziennie wieczorem wypijać jedną łyżkę stołową toniku. Po zakończeniu zapasu, przerwać kuracje na 2 tygodnie. Po czym w razie potrzeby można kontynuować.
🥣 POWIDŁA Z GŁOGU
2 kg. owoców głogu, 500 g. brązowego cukru, 3 jabłka, 1 szklanka dobrej jakości wody, sok z jednej cytryny, sok z jednej pomarańczy, 5 goździków, 2 kawałki cynamonu po około 10 cm.
Owoce głogu umyć, osuszyć włożyć na dobę do zamrażarki. Następnie wypestkować, usunąć gniazda nasienne. Jabłka zetrzeć na tarce, przyprawy zetrzeć w moździerzu lub zmielić, zawinąć w gazę. Owoce włożyć do rondla zalać wodą, dodać wiązkę z przyprawami i cukier, gotować 30 minut, usunąć przyprawy, przestudzić i zblendować. Następnie jeszcze raz podgrzać, dodać sok z cytryny i pomarańczy i gorące przełożyć do wyparzonych słoików, szczelnie zakręcić, odstawić do ostygnięcia do góry dnem.
⛔️ Ze względu na działanie obniżające ciśnienie krwi, głogu powinny unikać osoby, które mają problemy z dużym z niedociśnieniem. Stosowanie tej rośliny jest przeciwwskazane dla kobiet w ciąży i karmiących piersią.
Z miłością Dziewanna ❤️
Materiały zawarte na tej stronie nie stanowią żadnej porady o charakterze medycznym, służą one wyłącznie w celach informacyjnych. Wszelkie kuracje lecznicze należy skonsultować z lekarzem lub fitoterapeutą. Przed zastosowaniem kuracji ziołami zawsze sprawdzaj przeciwwskazania i interakcje z lekami, jeśli takie przyjmujesz.
© Tekst autorski. Proszę nie kopiować bez oznaczenia źródła.
