18/08/2026
वर्षा ऋतुचर्या — आयुर्वेदानुसार आरोग्यदायी जीवनशैली
पावसाळा हा निसर्गाच्या पुनरुज्जीवनाचा ऋतू असला तरी आयुर्वेदाच्या दृष्टीने हा आरोग्यासाठी संवेदनशील काळ मानला जातो. या ऋतूमध्ये वातदोषाचा प्रकोप होतो, पित्ताचा संचय होतो आणि जठराग्नी (पचनशक्ती) मंदावते. त्यामुळे योग्य आहार-विहार न पाळल्यास अपचन, अजीर्ण, सर्दी-खोकला, सांधेदुखी, त्वचारोग, ताप आणि इतर संसर्गजन्य आजार होण्याची शक्यता वाढते. म्हणूनच वर्षा ऋतूमध्ये आयुर्वेदाने सांगितलेल्या ऋतुचर्येचे पालन करणे अत्यंत आवश्यक आहे.
करावे (Do's)
१. कोमट, ताजे व सहज पचणारे अन्न सेवन करा.
गरम व ताजे अन्न पचनास मदत करते आणि वातदोषाचे शमन करते.
२. उकळून कोमट केलेले पाणी प्या.
यामुळे पचन सुधारते, संसर्गाचा धोका कमी होतो आणि शरीरातील आमदोष कमी होण्यास मदत होते.
३. जुने धान्य व कडधान्यांचा वापर करा.
जुने तांदूळ, गहू, यव (बार्ली), मूग, मसूर यांसारखे पदार्थ पचायला हलके व पौष्टिक असतात.
४. दीपनीय-पाचनीय मसाल्यांचा समावेश करा.
आले, जिरे, हिंग, मिरी, पिंपळी यांसारखे मसाले जठराग्नी प्रदीप्त करून पचन सुधारतात.
५. नियमित योग, प्राणायाम व हलका व्यायाम करा.
यामुळे शरीराची रोगप्रतिकारशक्ती वाढते, वात संतुलित राहतो आणि मानसिक स्वास्थ्य सुधारते.
६. शरीर व पाय स्वच्छ आणि कोरडे ठेवा.
ओलावा टाळल्याने त्वचारोग, बुरशीजन्य संसर्ग व इतर विकारांपासून संरक्षण मिळते.
७. आवश्यक असल्यास आयुर्वेद तज्ज्ञांचा सल्ला घ्या.
प्रकृतीनुसार योग्य आहार, औषध व दिनचर्या यांचे मार्गदर्शन घ्यावे.
टाळावे (Don'ts)
१. थंड, शिळे व जड अन्न टाळा.
अशा पदार्थांमुळे पचनशक्ती अधिक मंदावते.
२. दूषित किंवा न उकळलेले पाणी पिऊ नका.
यामुळे पोटाचे विकार व संसर्गजन्य आजार होऊ शकतात.
३. अतितेलकट, अतितिखट व अतिगोड पदार्थ टाळा.
हे पदार्थ पचनावर ताण आणून दोषांचे असंतुलन निर्माण करतात.
आयुर्वेद हे फक्त औषधी शास्त्र नसून किंवा रोग बरे करणारे शास्त्र नसून, ती जीवन जगण्याची कला आहे.
रोग होऊच नयेत आणि झाल्यास ते बरे कसे करावे या दोन्ही गोष्टी आयुर्वेद सांगतो.
मनुष्याचे जीवन हितकर अहितकर गोष्टींनी भरलेले आहे. सुखदुःखाचा उनपावसाचा खेळ म्हणजेच मानवी आयुष्य..
त्या आयुष्याचा मार्ग सुकर कसा होईल हे हात धरून मार्गदर्शन करणारा गुरु म्हणजे आयुर्वेद...🙏🌿🌿🌿
