02/09/2026
Dog bite/ ڪتي جو چڪ
اڄ ھن اھم موضوع تي ڪجه ڳالهيون شيئر ڪيون ٿا.
اگر ڪنهن کي ڪتو چڪ ٿو پائي ته انھي وقت چڪ واري جاءِ کي 15 منٽن تائين صاف پاڻي يا صابڻ سان ڌوئڻ کپي.
ان کان پوءِ ويجهي ڪنهن اسپتال کڻي اچجي ۽ ٽيٽنس جو ٽڪو لڳرائجي.
اسان وٽ ڪجهه ماڻهو ڪتي جو انتظار ڪندا آهن ته اگر ڪتو 10 ڏينهن اندر مري ٿو وڃي پوءِ ڪتي جي وئڪسين ڪرائبي، ائين ناهي ڪرڻو، ڪتي جي مرڻ جو انتظار نه ڪجو، جيترو جلد ٿي سگهي اسپتال اچجي.
ضروي ناهي ته ھر چڪ پائڻ واري ڪتي ۾ ريبيس جو وائرس ھجي، پر وئڪسين ضرور لڳرائجي.
صرف ڪتو نه ،ٻيا جيڪي مئملس (mamals) / جانور آهن، انهن جي چڪ پائڻ سان به ريبيس جو انفيڪشن ٿي سگهي ٿو، مثال طور، ٻڪري، ڍڳي، اٺ، گڏھ،ٻلي، ڪوئو، انهن جانورن جي چڪ پائڻ سان به وئڪسين ڪرائجي.
اگر ڪا عورت حمل سان آهي، ان کي ڪتي چڪ پاتو آهي ته وئڪسين ضرور لڳرائجي.
ھاڻي اچون ٿا ته وئڪسين(ARV) ۽ ريبيز امينوگلوبيلن(RIG) ڪيئين لڳرائجي،ڪٿي لڳرائجي!!!
ڪتي جي چڪ کي ٽن ڪئٽيگريز ۾ ورھايو ويو آهي.
1)category 1:
اگر ڪتي صرف اوھان جي جسم جي ڪنهن حصي کي چٽيو آهي، يا ڪتي جو ٿڪ(saliva) گگون اوهان جي چمڙي کي لڳيون آهن ۽ چمڙي يا جسم تي ڪابه خراش يا رت نٿو اچي، چمڙي بلڪل صاف آهي ته ان صورت ۾ ڪنهن به وئڪسين جي ضرورت ناهي.
2) Category 2:
ڪئٽيگري نمبر ٽو ۾ اگر ڪتو چڪ پائي ويو آهي ۽ چمڙي تي صرف خراش آهي، پنهنجي ٻولي ۾ نونھدراٽ چوندا آهيون ۽ ڪٿي به ظاھرري طور خون نظر ڪون پيو اچي پر نشان موجود آهي(abrasion, scratches) ان صورت ۾ ڪتي جي وئڪسين ARV لڳائي ويندي ۽ امينوگلوبيلن (HRIG) جي ھن ڪئٽيگري ۾ ضروري ناهي.
3)Category 3:
اگر ڪتي جي چڪ پائڻ سان چمڙي مان رت وھي پيو، گھرو زخم آهي ته ان صورت ۾ وئڪسين سان گڏ اميونوگلوبيولن/ HRIG زخم جي چوڌاري ھڪ ڊوز لڳائجي ۽ ريبيز وئڪسين جا چار ڊوز پورا ڪجن.
ريبيز وئڪسين جا سڀني ڪئٽيگريز ۾ ٽوٽل چار ڊوز لڳندا آهن، پھريون ڊوز انھي وقت تي لڳندو، ٻيو ڊوز ٽئين ڏينهن تي، ٽيون ڊوز ھفتي تي ۽ چوٿون ڊوز 14 ڏينهن تي.
ARV post exposure prophylaxis (1,3,7,14)
Inj ARV 1ml intrasmuscular.
ريبيز وئڪسين (ARV) سٿر تي يا بازور ۾ لڳائڻي آهي ۽ ڪئٽيگري ٿري ۾ اميونوگلوبيولن RIG جو ھڪ ڊوز لڳندو اھو زخم جي چوڌاري لڳندو.
ڪڏهن به ARV ۽ RIG ساڳي جاءِ تي نه لڳائڻ کپن، مختلف جاءِ تي لڳائجن، ۽ ٻنهي جي لاءِ الڳ سرنج، سوئي استعمال ڪجي.
اگر ڪنهن کي اڳ ۾ ڪتي جي وئڪسين ٿيل آهي ۽ ان انسان کي وري ڪتي چڪ پاتو آهي ۽ ٽڪا لڳل آهن، ان جو اوھان وٽ رڪارڊ موجود آهي ته صرف ARV جا ٻه ٽڪا لڳندا، ھڪڙو ٽڪو ڪتي جي چڪ پائڻ وقت ٻيو ٽڪو ٽئين ڏينهن تي لڳندو ۽ امينوگلوبيلن HRIG جي به ھن صورت ۾ ضرورت ناهي ڀلين ڪئٽيگري نمبر ٽئين ۾ ھجي.
Dr Aneel Paediatrician chachro.
