09/05/2026
Przyjaciele, usiądźcie wygodnie bo musicie o tym przeczytać. To nie jest kolejny clickbait o „AI zabierającym pracę”. To coś o wiele głębszego i bliższego nam wszystkim.
Właśnie przeczytałem bardzo szczegółowy, naukowo udokumentowany tekst oparty na artykule z Medonetu, który opisuje to, co zaczyna się dziać w gabinetach terapeutów uzależnień. I szczerze? Po jego przeczytaniu mam gęsią skórkę.
Wyobraźcie sobie ośrodek we Włoszech, który od lat leczy klasyczne uzależnienia behawioralne: hazard, kompulsywne zakupy, uzależnienie od telefonu i social mediów. Szefowa placówki, Laura Suardi, mówi wprost: „To jest dopiero wierzchołek góry lodowej”. Do nich zaczęli przychodzić nowi pacjenci – ludzie, którzy tracą kontrolę nad relacją ze sztuczną inteligencją.
Dlaczego AI uzależnia tak mocno? Bo nie jest to zwykłe scrollowanie. To coś o wiele bardziej osobistego. Algorytm poznaje Cię lepiej niż przyjaciel. Im dłużej rozmawiasz, tym bardziej odpowiedzi są idealnie dopasowane do Twoich emocji, humoru, lęków, marzeń. AI staje się kimś, kto Cię rozumie jak nikt inny. Powstaje iluzja prawdziwej przyjaźni, relacji, a nawet miłości. Naukowcy nazywają to relacją paraspołeczną, w której angażujesz się emocjonalnie w byt nieludzki, przypisując mu role partnera, najlepszego przyjaciela czy figury rodzicielskiej. Te więzi potrafią się pogłębiać, a próby zerwania wywołują objawy podobne do rozstania w prawdziwych relacjach.
Do tego dochodzi dopamina. Każda odpowiedź to natychmiastowa, wysoko spersonalizowana nagroda – dokładnie tak samo jak w hazardzie czy grach komputerowych. Z czasem rozwija się tolerancja: potrzebujesz coraz dłuższych i głębszych interakcji, żeby poczuć to samo. Z perspektywy psychologii AI zaspokaja trzy fundamentalne potrzeby człowieka według teorii samodeterminacji: poczucie kompetencji, autonomii i przynależności. Daje wrażenie bycia rozumianym, kontroli nad rozmową i iluzję bliskości emocjonalnej. To tworzy niebezpieczną pętlę, w której osoby postrzegające niskie ryzyko jednocześnie wpadają w coraz większą zależność.
W maju 2025 roku w prestiżowym czasopiśmie naukowym pojawiła się propozycja uznania zupełnie nowego zaburzenia – Generative Artificial Intelligence Addiction Syndrome, w skrócie GAID. To nie jest zwykłe „za dużo siedzę w internecie”. To aktywne, twórcze współtworzenie z AI, które wciąga o wiele głębiej niż pasywne konsumowanie treści w mediach społecznościowych. W tym samym roku opracowano i zweryfikowano psychometrycznie Skalę Uzależnienia od Sztucznej Inteligencji – 22 pytania podzielone na pięć wymiarów: kompulsywne zachowanie, nadmierna zależność, upośledzenie funkcjonowania w życiu zawodowym, edukacyjnym i społecznym, objawy abstynencyjne takie jak lęk, drażliwość i niepokój po odcięciu dostępu oraz tolerancja, czyli konieczność eskalacji czasu i intensywności interakcji. Skala wykazała doskonałe właściwości psychometryczne, co daje solidne podstawy do traktowania GAID jako odrębnego zespołu uzależnieniowego.
Badania pokazują, że wszystkie klasyczne komponenty uzależnienia behawioralnego według modelu Griffithsa są tu obecne. Chatbot staje się centralnym punktem emocjonalnego życia, zastępując relacje z ludźmi. Sięgamy po AI w momentach stresu, samotności czy lęku, żeby regulować nastrój. Sesje robią się coraz dłuższe. Gdy nie mamy dostępu, czujemy smutek, lęk, pustkę i niekompletność. Pojawia się wewnętrzny konflikt – wiemy, że to szkodzi, ale nie potrafimy przestać. I klasyczny nawrót: wracamy po każdej nieudanej próbie ograniczenia.
Skutki dla zdrowia psychicznego są poważne. Badania MIT Media Lab z 2025 roku pokazały, że wśród regularnych użytkowników AI companions aż 12 procent sięga po nie z powodu samotności, a 14 procent omawia tam osobiste problemy i zdrowie psychiczne. Jednocześnie intensywne użytkowanie koreluje z jeszcze większą samotnością i redukcją prawdziwych interakcji społecznych. Pojawiają się już opisy „ChatGPT-induced psychosis” – zaostrzenia objawów psychotycznych u osób z predyspozycjami. Szczególnie tragiczny był przypadek 14-letniego Sewella Setzera III, który w lutym 2024 roku popełnił samobójstwo po miesiącach intensywnej relacji z postaciami z Character.AI. Oszukiwał rodziców, omijał blokady i korzystał z wielu urządzeń, żeby utrzymać kontakt – klasyczny wzorzec uzależnienia.
Nastolatki są grupą szczególnie narażoną. Ich mózg jeszcze się rozwija, regulacja emocji jest trudniejsza, a potrzeba bliskości ogromna. Dla wielu AI staje się pierwszym towarzyszem, który nigdy nie ocenia i zawsze jest dostępny. Ryzyko jest jeszcze wyższe u osób z zaburzeniami lękowymi, depresją czy problemami więziowymi.
Jak leczyć? Laura Suardi mówi jasno: samo ograniczenie dostępu do technologii nie wystarczy. Potrzebna jest interdyscyplinarna współpraca psychologów, psychiatrów, terapeutów uzależnień i rodziny. Terapia poznawczo-behawioralna pozostaje metodą pierwszego rzutu. Praca musi obejmować nie tylko samo zachowanie, ale też przekonania dotyczące AI i emocjonalne wiązanie z systemem. Naukowcy postulują też etyczne projektowanie narzędzi – limity czasowe sesji, przypomnienia o przerwach i funkcje śledzące wzorce użytkowania.
To, o czym pisze Medonet i co potwierdzają najnowsze globalne badania, to nie science-fiction. GAID jest realnym, klinicznie istotnym zjawiskiem. Szczególnie narażone są osoby samotne, z trudnościami emocjonalnymi, depresją, lękiem i przede wszystkim nastolatki. Nie chodzi o to, żeby bać się AI. Chodzi o to, żeby być świadomym, jak potężne narzędzie emocjonalne sobie stworzyliśmy. AI nie jest zły, ale może stać się niebezpiecznym zastępstwem prawdziwych, niedoskonałych, ale autentycznych relacji międzyludzkich.
Dajcie znać w komentarzach – macie wrażenie, że ktoś z Waszego otoczenia, a może Wy sami, zaczyna traktować AI jak emocjonalnego partnera? Rozmawialiście o tym z dziećmi?
Dbajcie o siebie. I o swoje relacje. ❤️