17/08/2026
เมื่อวิกฤตสภาพภูมิอากาศมีราคาที่ต้องจ่าย: ทำไมต้องกำหนด "ราคาคาร์บอน"
ในยุคที่โลกเผชิญกับวิกฤตสภาพภูมิอากาศอย่างต่อเนื่อง ไม่ว่าจะเป็นคลื่นความร้อนที่ยาวนาน ภัยแล้ง ฝนตกหนัก หรือน้ำท่วมฉับพลัน ความเสียหายเหล่านี้ไม่เพียงกระทบต่อสิ่งแวดล้อม แต่ยังส่งผลเสียโดยตรงต่อระบบเศรษฐกิจและคุณภาพชีวิตของผู้คนทั่วโลก จากรายงานการประเมินสถานการณ์ด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ฉบับที่ 6 ของ IPCC (2023) ยืนยันว่า สาเหตุสำคัญของการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศมาจากกิจกรรมของมนุษย์ โดยเฉพาะการเผาไหม้เชื้อเพลิงฟอสซิล อาทิ ถ่านหิน น้ำมัน และก๊าซธรรมชาติ ซึ่งปลดปล่อยก๊าซเรือนกระจกสะสมในชั้นบรรยากาศจนทำให้อุณหภูมิโลกสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง
ช่วงเวลาที่ผ่านมาต้นทุนการสูญเสียตกเป็นภาระของประชาคมโลก ขณะที่ผู้ก่อให้เกิดก๊าซเรือนกระจกจำนวนมากกลับไม่ต้องรับผิดชอบต่อภาระความเสียหายด้านสิ่งแวดล้อมที่เกิดขึ้น เพื่อแก้ไขปัญหานี้ หลายประเทศจึงนำหลักการ “ผู้ก่อมลพิษเป็นผู้จ่าย” (Polluter Pays Principle) มาปรับใช้ ผ่านเครื่องมือทางกฎหมายและเศรษฐศาสตร์ที่เรียกว่า กลไกราคาคาร์บอน (Carbon Pricing Instruments: CPIs) ซึ่งเป็นการกำหนดให้การปล่อยก๊าซเรือนกระจกมีต้นทุนที่เกิดขึ้นจากกิจกรรมเหล่านั้น เชื่อมโยงระหว่างการปล่อยก๊าซเรือนกระจกและราคา มุ่งเน้นไปที่การนำเครื่องมือและกลไกมากำหนดราคาคาร์บอนโดยตรง สร้างแรงจูงใจให้เกิดการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก แบ่งออกเป็น 2 ประเภท ดังนี้
1) ภาคบังคับ (Mandatory Scheme) เป็นมาตรการทางกฎหมายที่กำหนดให้บุคคลปฏิบัติต้องตาม เพื่อควบคุมและลดปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจก โดยมีเครื่องมือสำคัญ คือ ระบบซื้อขายสิทธิในการปล่อยก๊าซเรือนกระจก (Emissions Trading System: ETS) กลไกการปรับราคาคาร์บอนข้ามพรมแดน (Carbon Border Adjustment Mechanism: CBAM) และภาษีคาร์บอน (Carbon Tax)
2) ภาคสมัครใจ (Voluntary Scheme) เป็นมาตรการที่เปิดโอกาสให้ภาคส่วนต่าง ๆ มีส่วนร่วมในการลดก๊าซเรือนกระจก เช่น การตั้งราคาคาร์บอนภายในองค์กร (Internal Carbon Pricing: ICP) ซึ่งเป็นการกำหนดราคาต่อการปล่อยก๊าซเรือนกระจกภายในองค์กรโดยสมัครใจ เพื่อเตรียมพร้อมรับมือกฎหมายด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและขับเคลื่อนองค์กรสู่เป้าหมาย Net Zero และคาร์บอนเครดิต ซึ่งเป็นการดำเนินโครงการลดก๊าซเรือนกระจกที่ขึ้นทะเบียนกับมาตรฐานต่างๆ โดยผลการลดก๊าซเรือนกระจกที่เกิดขึ้นจากโครงการและได้รับการรับรอง เรียกว่า คาร์บอนเครดิต (Carbon Credit) สามารถนำไปซื้อขายหรือชดเชยการปล่อยก๊าซเรือนกระจกขององค์กรได้ ทั้งนี้ กล่าวได้ว่าโครงการคาร์บอนเครดิตในปัจจุบัน มี 2 ประเภท คือ คาร์บอนเครดิตภาคสมัครใจ (Voluntary Carbon Market) และคาร์บอนเครดิตเพื่อวัตถุประสงค์ระหว่างประเทศตามกลไกข้อ 6.2 ของความตกลงปารีส ซึ่งรัฐภาคีของความตกลงปารีสต้องกำกับการอนุญาตและถ่ายโอนคาร์บอนเครดิตตามข้อกำหนดความตกลงปารีสที่เกี่ยวข้อง
ปัจจุบัน 87 ประเทศทั่วโลกได้มีการนำกลไกราคาคาร์บอนภาคบังคับไปใช้ในรูปแบบต่าง ๆ ตามความเหมาะสมของบริบทประเทศนั้น ๆ (World Bank, 2026) โดยเฉพาะภาษีคาร์บอน และระบบซื้อขายสิทธิในการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ครอบคลุมการปล่อยก๊าซเรือนกระจก 15,600 ล้านตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่าหรือ 29% ของปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจกทั่วโลก
"ประเทศไทยเติบโตอย่างยั่งยืนด้วยเศรษฐกิจคาร์บอนต่ำและมีภูมิคุ้มกันต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศด้วยการมีส่วนร่วมของประชาชน"
#กรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อม
แหล่งอ้างอิง
1. IPCC, 2023 https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/
2. World bank, 2026 https://carbonpricingdashboard.worldbank.org/dashboard
